حدیث 28: وظايف بيمار به هنگام بیماری چیست؟!

رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مِن كُنوزِ البِرِّ كِتمانُ المَصائِبِ، وَ الأَمراضِ، وَ الصدَّقَةِ.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: يكى از گنج‏هاى نيكى، پوشيده داشتن مصيبت‏ها، بيمارى‏ها و صدقه است.

منبع: (الدعوات، ص 167، ح 462، الأمالي للمفيد، ص 8، ح 4 ، تحف العقول، ص 295 ، بحارالأنوار، ج 81، ص 208، ح 23؛ كنز العمّال، ج 3، ص 299، ح 6643.)

دین مبین اسلام به عنوان تنها دین کامل جهان بشریت برای هر چیزی آداب و دستوراتی دارد و برای هر چیزی و هر کسی وظایفی را در نظر گرفته است از جمله ی این وظایف، وظیفه بیماران در برخورد با بیماریشان است که انسان بیمار تا موقعی که در بستر بیماری است باید متعهد به انجام این وظایف باشد. این وظایف عبارتند از موارد زیر.

وظایف بیمار به هنگام بیماری چیست؟!

1) وظایف بیمار : پنهان داشتنِ بيمارى‏

یکی از آدابی که بیمار باید آن را رعایت کند این است که فرد مریض نباید بیماری خود را پیش دیگران اظهار کند و یا نزد کسی از درد و رنج خویش، عجز و ناله کند چرا که این کار از اجر و پاداش بیماری او می کاهد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل فرموده است: «وقتى بنده‏ام به درد و رنجى گرفتار شود و بيمارى را پيش از سه [روز] آشكار سازد، از من گلايه كرده است». (المعجم الأوسط، ج 1، ص 269، ح 875 ، كنز العمّال، ج 3، ص 317، ح 6738.)

ربيع الأبرار: عمران بن حصين به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت: اى پيامبر خدا! مردانى نزد من مى‏آمدند كه از آنان، خوشْ‏ سيماتر و خوش‏بوتر نديده ‏ام؛ امّا پس از چندى از من بريدند.

پيامبر خدا پرسيد: «آيا زخمى به تو رسيده بود و آن را پنهان مى‏ داشتى؟». گفت: آرى. فرمود:«سپس، آن را آشكار ساختى؟». گفت: چنين بود. فرمود: «ليكن اگر همچنان پوشيده مى‏داشتى، تا زمانى كه زنده بودى، فرشتگان به ديدارت مى ‏آمدند». [راوى مى‏ گويد:] آن زخم، جراحتى بود كه وى در جهاد در راه خدا برداشته بود. (ربيع الأبرار، ج 1، ص 369، شرح نهج البلاغة، ج 1، ص 94.)

امام على عليه السلام: هر كس دردى را كه به وى رسيده است، سه روز از مردم پنهان بدارد و تنها به درگاه خداوند شكايت بَرَد، بر خداوند حق است كه او را از اين بيمارى عافيت دهد. (الخصال، ص 630، ح 10 ، تحف العقول، ص 120، بحارالأنوار، ج 81، ص 203، ح 5.)

امام على عليه السلام: پوشيده داشتن تهى‏ دستى و بيمارى ‏ها از مردانگى است. (غرر الحكم، ح 1146، عيون الحكم و المواعظ، ص 70، ح 1786.)

امام على عليه السلام: در گذشته، مرا برادرى الهى بود؛ خُردىِ دنيا در نگاه وى، او را در نظرم بزرگ مى‏ ساخت … او از هيچ بيمارى‏اى، مگر به گاه بهبود، نمى ‏ناليد. (نهج البلاغة: الحكمة 289، الكافي، ج 2، ص 237، ح 26 ، مشكاة الأنوار، ص 421، ح 1417، كلاهما نحوه، بحارالأنوار، ج 81، ص 204، ح 8.)

امام باقر عليه السلام‏ خطاب به فرزند خويش امام صادق عليه السلام: پسرم! هر كس بلايى را كه بدان گرفتار آمده است، از مردم پنهان بدارد و در اين باره، تنها به درگاه خداوند عز و جل بنالد، بر خداوند حق است كه او را از آن بلا به عافيت بِرهاند. (مكارم الأخلاق، ج 2، ص 238، ح 2574، جامع الأخبار، ص 311، ح 860، بحارالأنوار، ج 81، ص 211، ح 28.)

الكافى‏ به نقل از ابن ابى عمير، از يكى از ياران امام صادق عليه السلام: امام صادق عليه السلام فرمود: «هر كس سه روز بيمار باشد و آن را پنهان كند و هيچ كس را از آن آگاه نسازد، خداوند براى او گوشتى بهتر از آن گوشت [كه در بيمارى از دست رفته است‏]، خونى بهتر از خونش، پوستى بهتر از پوست وى و مويى بهتر از موى وى، جايگزين مى‏ كند». پرسيدم: فدايت شوم! چگونه جايگزين مى‏سازد؟ فرمود: «براى او گوشت، خون، پوست و مويى را جايگزين مى‏ كند كه با آنها گناه نكرده است». (الكافي، ج 3، ص 116، ح 6، الدعوات، ص 167، ح 466 ، بحارالأنوار، ج 81، ص 208، ح 23.)

2) وظایف بیمار : اظهار بيمارى

 از آداب دیگر بیمار این است که بیمار باید درد خود را به طبیب بازگو کند تا طبیب بتواند به موقع و به درستی اورا معالجه کند. اگر چه در مطلب بالا اشاره شد که بیمار نباید بیماری خود را نزد دیگران بازگو کند و حسب روایات اگر مریضی پیش از سه روز بیماریش را پیش دیگران اظهار کند در واقع از خداوند گلایه کرده وبه این حکمتی که خداوند به او عنایت کرده راضی نیست اما از باب این که برای هر عمومی یک قید واستثنا هست در این مورد نیز همینگونه است. عموم روایات دلالت براظهار نکردن بیماری نزد دیگران توسط بیمار است اما روایات خاصی نیز هست که بیمار حتما باید بیماری خود را اظهار کند اما این اظهار تنها و تنها باید برای پزشک معالج خود باشد نه برای عموم مردم چرا که اگر بیمار، مریضی خود را به طبیبش اعلام نکند و بر اثر کتمان بیماری تنش رنجورتر شود قطعا به خود و جسمش خیانت کرده است.

امام على عليه السلام: هر كس بيمارى خود را از طبيبان پنهان دارد، بر بدن خويش، خيانت روا داشته است. (غرر الحكم، ح 8545، عيون الحكم و المواعظ، ص 450، ح 8018.)

امام على عليه السلام: هر كس دردهاى نهفته خويش را پنهان بدارد، طبيبش از درمان وى فرو مانَد. (غرر الحكم، ح 8612، عيون الحكم و المواعظ، ص 460، ح 8354. )

امام على عليه السلام: براى كسى كه بيمارى خويش را از طبيب خود پنهان بدارد، درمانى نيست. (غرر الحكم، ح 10516، عيون الحكم و المواعظ، ص 532، ح 9707.)

صبر از وظایف بیمار است

3) وظایف بیمار : صبر و شكيبايى

 از دیگر آداب بیماری که فرد مریض باید آن را مراعات نماید صبر و شکیبایی در تحمل درد و آلام و رنج است. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ناله بيمار، نوشته مى‏شود. پس اگر شكيبا باشد، [اين ناله‏] حسنه نوشته مى‏ شود و اگر بى‏تاب باشد، ناشكيبا و بى‏پاداش نوشته مى‏ شود. (غرر الحكم، ح 8612، عيون الحكم و المواعظ، ص 460، ح 8354.)

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر هر بنده‏اى در هنگام بيمارى، دو فرشته گمارده مى ‏شود. آنان چون شخصْ بيمار شود، مى‏گويند: پروردگارا! فلان بنده تو بيمار شده است؛ و البته او خود، به اين نكته آگاه‏تر است. پس خداوند مى‏فرمايد: «بنگريد كه چه مى ‏گويد». اگر شكيبايى كند و پاداش خويش از خداوند خواهد و در اين بيمارى، اميد خير داشته باشد، آن را به بارگاه خدا مى‏ رسانند.

پس خداوند مى‏ فرمايد: «اينك من، شما را گواه مى ‏گيرم كه چنانچه بيمارى او را برطرف كنم، برايش خونى بهتر از خون وى، و گوشتى بهتر از گوشت وى، جايگزين مى ‏سازم و او را مى ‏آمرزم؛ و اگر نيز جان او را بستانم، وى را به بهشت در مى ‏آورم. امّا اگر بى‏تابى و ناشكيبى كند، خداوند مى‏ فرمايد: «اگر بيمارى او را برطرف كنم، بر اين، گوشتى بدتر از گوشتش، و خونى بدتر از خونش جايگزين مى ‏كنم و او را به گناهش كيفر مى ‏دهم و چنانچه او را كيفر دهم، او را به دوزخ درمى ‏آورم». (الجعفريّات، ص 211، دعائم الإسلام، ج 1، ص 217؛ الفردوس، ج 5، ص 537، ح 9014، كنز العمّال، ج 3، ص 311، ح 6706.)

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس يك شبانه روز بيمار شود و نزد عيادت‏ كنندگانش شكوه نكند، خداوند، او را در روز قيامت، با خليل خويش، ابراهيم خليل الرحمن، برمى ‏انگيزد، تا به‏سان برقى پُر درخشش، از صراط بگذرد. (كتاب من لا يحضره الفقيه، ج 4، ص 16، ح 4968، الأمالي للصدوق، ص 517، ح 707 ، مكارم الأخلاق، ج 2، ص 316، ح 2655 ، بحارالأنوار، ج 81، ص 177، ح 17.)

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل فرموده است: «هر كس، سه روز بيمار باشد و در اين مدّت، نزد هيچ‏يك از عيادت‏كنندگان شِكوه نكند، براى او گوشتى بهتر از گوشت [پيشين‏] وى، و خونى بهتر از خون وى، جايگزين مى‏ سازم و اگر او را بهبود بخشم، در حالى عافيت مى‏دهم كه هيچ گناهى برايش نمانده است، و اگر جان او را بستانم، به سوى رحمت خويش مى‏ستانم». (الكافي، ج 3، ص 115، ح 1.)

امام على عليه السلام: بيمار، تا آن هنگام كه نزد عيادت‏ كنندگان خويش شِكوه نكرده، در زندان خداوند است و گناهانش محو مى ‏شوند. (دعائم الإسلام، ج 1، ص 217، بحارالأنوار، ج 81، ص 211، ح 29.)

امام صادق عليه السلام‏ هنگامى كه از ايشان درباره تعريف شِكوه از سوى بيمار پرسيده شد: گاه شخص مى‏ گويد: «امروز، تب دارم» و «ديشب، بيدار ماندم». اين سخن او، راست است و شِكوِه نيست. شِكوه، تنها آن است كه بگويد: «به چيزى مبتلا شدم كه هيچ كس، بدان گرفتار نيامده است»؛ و بگويد: «چيزى دامنگيرم شده كه دامنگير هيچ كس ديگر نشده است»؛ امّا شِكوه آن نيست كه بگويد: «ديشب، بيدار بودم» و «امروز، تب دارم»، يا سخنى ديگر از اين قبيل. (الكافي، ج 3، ص 116، ح 1، معاني الأخبار، ص 142، ح 1).

شکر خدا از وظایف بیمار است

4) وظایف بیمار : شکر و سپاسگزارى‏

یکی دیگر از آداب بیماری شکر وسپاس بیمار از بیماریی هست که بدان گرفتار شده. اگر بیمار در بستر بیماری زبان به شکوه و شکایت نگشاید بلکه بستر مریضی را محلی برای شکر و سپاس از خالق یکتا قرار دهند قطعا از اجر و ثواب زیادی برخوردار می شوند.

 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: «چون بنده بيمار شود، خداوند، دو فرشته را به سوى او مى ‏فرستد و مى‏ فرمايد: «بنگريد او به عيادت ‏كنندگان خويش، چه مى‏ گويد». اگر هنگامى كه آنان نزد او آمدند، خداوند را سپاس و ستايش گفت، آن سپاس و ستايشِ وى را نزد خداوند عز و جل مى‏برند؛ هر چند البته خداوند، خود، آگاه‏تر است. پس خداوند مى ‏فرمايد: «بنده‏ام بر من حق دارد كه اگر او را به سوى خويش ببرم، به بهشتش درمى ‏آورم و اگر او را شفا دهم، گوشتى بهتر از گوشت وى، و خونى بهتر از خون وى برايش جايگزين مى ‏سازم و از گناهان او درمى‏ گذرم». (الموطّأ، ج 2، ص 940، ح 5 ،كنز العمّال، ج 3، ص 310، ح 670)

الكافى‏ به نقل از عرزمى، از پدرش، از امام صادق عليه السلام: «هر كس شبى بيمار باشد و اين بيمارى را به جان بپذيرد و سپاس آن را به درگاه خداوند بگزارد، آن شب، برايش همانند عبادت شصت سال است».

از امام عليه السلام پرسيدم: پذيرفتن بيمارى چيست؟ فرمود: «بر آن شكيبايى كند، ديگران را از آنچه در اين شب بيمارى بر او گذشته است، خبر ندهد، و چون شب را به صبح آورد، خداوند را بر آنچه بوده است، سپاس گويد». (الكافي، ج 3، ص 116، ح 5، ثواب الأعمال، ص 229، ح 1 عن أبي عبد الرحمن، مكارم الأخلاق، ج 2، ص 170، ح 2421،  بحارالأنوار، ج 81، ص 205، ح 11.)

5) وظایف بیمار : صدقه دادن‏

از دیگر آداب بیماری این است که بیمار یا اطرافیان بیمار برای نجات بیمارشان صدقه بدهند. چرا که صدقه بیمار را بیمه می کند و رنج ها و آفت ها را از بیمار دفع می کند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بيمارانتان را با صدقه درمان كنيد، كه آن، بيمارى ها و آفت‏ها را از شما دور مى‏ كند. (الفردوس، ج 4، ص 118، ح 6368 ، كنز العمّال، ج 10، ص 24، ح 28184.)

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ بيمارى ‏اى به چيزى برتر از صدقه، درمان نشده است. (همان )

امام على عليه السلام: صدقه، دارويى مؤثّر است. (نهج البلاغة: حكمة 7، الدعوات، ص 181، ح 501، بحارالأنوار، ج 62، ص 269، ح 62.)

امام صادق عليه السلام: مستحب است بيمار به دست خود، صدقه‏اى به سائل بدهد و از او بخواهد براى وى، دعا كند. (الكافي، ج 4، ص 4، ح 9، كتاب من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 66، ح 1732، الدعوات، ص 227، ح 634، بحارالأنوار، ج 81، ص 209، ح 25.).

طبّ الأئمّة عليهم السلام‏: مردى به امام كاظم عليه السلام از اين ناليد كه: نانخور زيادى دارم كه همه نيز بيمارند.

امام كاظم عليه السلام به او فرمود: «آنان را با صدقه درمان كنيد؛ زيرا هيچ چيز به اندازه صدقه به اجابت، نزديك نيست و بيش از صدقه براى بيمار، منفعت در پى نمى ‏آورد». (طبّ الأئمّة لابني بسطام، ص 123، بحارالأنوار، ج 62، ص 265، ح 30.)

6) وظایف بیمار : دعا کردن 

یکی دیگر از آداب بیماری که نقش بسیار مهمی در رفع آلام و رنجها و درمان بیماریها دارد دعا کردن است. دعا نقش بسیار زیادی در تامین سلامتی و درمان دارد که می توان ادعا کرد دعا خود به تنهایی بابی را برای درمان وشفای مریضان در بین مردم باز کرده است. دعا درمانی امروزه جایگاه ویژه ای را در بین مردم باز کرده است. مردم، علی الخصوص بیماران با خواندن دعاهای مخصوص، باذکرهای معدود و… اقدام به درمان بیماری خود می کنند.
دعا درمانی اگر چه این روزها در بین جوامع اسلامی و غیر اسلامی، بین مسلمان و غیر مسلمان به عنوان یک طب مکمل در بین سایر علوم طبی، مشهور است اما قطعا دعا درمانی ریشه در حکمت الهی و سیره معصومین علیهم السلام دارد.

السنن الكبرى‏ به نقل از عبد اللّه بن حسن: عبد اللّه بن جعفر بن ابى طالب، بر يكى از فرزندان خويش به نام «صالح» كه بيمار بود، در آمد و به او گفت: «بگو: خدايى نيست جز خداوند بردبار بزرگوار. منزّه است پروردگار عرش بزرگ! پروردگارا، مرا بيامرز! پروردگارا، بر من رحمت فرست! پروردگارا، از من درگذر! پروردگارا، بر من ببخشاى كه تو بخشايشگرِ آمرزنده‏اى!”».

[عبد اللّه بن جعفر] سپس گفت: اينها كلماتى است كه عمويم [على عليه السلام‏] به من آموخته و يادآور شده كه پيامبر خدا، آنها را به وى، تعليم فرموده است. (السنن الكبرى للنسائي، ج 6، ص 165، ح 10481، المصنّف لابن أبي شيبة، ج 7، ص 56، ح 8، حلية الأولياء، ج 7، ص 230، كنز العمّال، ج 10، ص 101، ح 28519.)

امام سجّاد عليه السلام‏ در دعاى خويش به گاه بيمارى: خداوندا! بر سلامت تنم كه پيوسته با آن به كار خويش پرداخته ‏ام، تو را سپاس مى ‏گويم، و [نيز] بر آن بيمارى ‏اى كه بر تنم عارض كردى، تو را سپاس مى‏ گويم. اكنون اى خداى من! نمى‏ دانم كدام يك از اين دو حال، سزامندتر براى سپاس گزاردن توست و كدام يك از اين دو وقت، سزاوارتر براى ستودن تو زمان تندرستى، كه در آن روزى‏هاى پاك خويش را گوارايم ساختى و مرا به آنها براى جُستن خشنودى و فضل خود، شور و نشاط بخشيدى و با برخوردارى از آنها، بر آن طاعت‏ها كه توفيقش را ارزانى‏ام داشتى توانا ساختى؟ يا زمان بيمارى كه مرا بدان آزمودى؟ و نعمت‏هايى كه به من ارمغان دادى تا مايه سَبُك شدن بار گناهانى شود كه پُشتم را سنگين كرده بود و مايه طهارت از آن گناهانى باشد كه در آن، غوطه ‏ور شده بودم، و توجّه دهنده ‏اى باشد كه به توبه باز گردم، و يادآورى باشد كه گناه را به بركت نعمت ديرين تو بزدايم.

و در اين مدّت بيمارى، كاتبان اعمال، برايم آن اندازه اعمال پاك نوشتند كه نه به دلى خطور كرده است، نه بر زبانى گذشته، و نه اندامى توان انجام دادنش را يافته؛ بلكه اين همه فضل تو بر من بوده و احسان و نيكى ‏اى بوده است كه بر من روا داشته ‏اى. پروردگارا! پس بر محمّد و خاندانش، درود فرست و آنچه را برايم بدان خرسندى، محبوبم بدار. آنچه را بر من وارد آورده‏اى، آسان و گوارايم ساز و مرا از آلودگى ‏هايى كه پيش‏تر انجام داده ‏ام، پاك بدار و بدى‏ هايى را كه پيش فرستاده ‏ام، [از نامه عملم‏] بزداى، و شيرينى عافيت و خُنَكاى سلامت را به من بچشان.

برون شدِ مرا از بيمارى به سوى عفو خويش، بازگشتِ مرا از دوران بستر نشينى ‏ام به سوى چشم ‏پوشى خويش، رهايى‏ ام از درد و رنجم را به فراخناى رحمت خويش، و سلامت يافتنم از اين سختى را به آستان گشايش خويش، قرار ده! تويى كه نيكى‏ ات سرشار است و دست منّتت بر همه، گشاده. بخشنده و بزرگوار و صاحب جلال و اكرامى. (الصحيفة السجّاديّة، ص 65 الدعاء 15، الدعوات، ص 174، ح 490.)

امام صادق عليه السلام‏ دعاى ايشان به هنگام بيمارى: خداوندا! تو خود، كسانى را سرزنش كردى و فرمودى: «بگو كسانى را كه به جاى خداوند به خدايى مى‏پنداشته‏ايد، فرا خوانيد تا ببينيد كه نه نمى‏توانند سختى‏اى از شما بگشايند، و نه شما را به حالتى ديگر درآورند». پس اى آن كه هيچ كس جز او نتواند سختى‏اى از من بگشايد و مرا به حالتى ديگر ببرد! بر محمّد و خاندانش درود فرست، و سختى را از من بگشاى و آن را به سوى كسانى ببر كه در كنار تو كه خدايى جز تو نيست خدايى ديگر را مى‏خوانند. (الكافي، ج 2، ص 564، ح 1، عدّة الداعي، ص 256، الدعوات، ص 190، ح 528، بحارالأنوار، ج 95، ص 18، ح 18.)


سوالات و نظرات خود را با ما در اکسیرطب در میان بگذارید … .


 

ویزیت رایگان
ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.